Էրիկ Վանյան «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր Միջին դպրոց 8․10 դասարան 

Սկզբում իմ առաջարկը նրանց կասկածելի թվաց, բայց հետո նրանցից մեկը ասաց.

-Սրա երգը շատ քաղցր է, երևի խաբում է, կամ էլ չի խաբում, ամեն դեպքում կորցնելու բան չունենք: Գնացինք:

Ահա այսպես ես հայտնվեցի իմ փողոցի վրա՝ տարօրինակ խմբի հետ՝ սևամորթներ, սպիտակամորթներ, դեղնամորթներ,մուսուլմաններ, քրիստոնյաներ, հրեաներ, անհավատներ,կանայք և երեխաներ: Թվում էր, թե աղետներից փախչող քոչվորների մի փոքր խումբ գնում է դեպի մարդկայնության և հույսի փոքր կրակը:

Նրանք մտան իմ տուն և քաղաքավարի մաքրեցին իրենց ձյունոտ կոշիկները: Իմ հյուրերը կարկամելով առաջ գնացին՝ չիմանալով, թե ինչպես պետք է պահեն իրենց նման իրավիճակում:

Նրանք չէին համարձակվում նստել գեղեցիկ բազմոցին ու բազկաթոռներին: Շամպայնի առաջին գավաթից հետո իմ հյուրերի այտերը վարդագույն դարձան և նրանց զրույցը աշխուժացավ: Հյուրասիրությունը բոլորին շատ դուր եկավ և նրանք գովասանքի խոսքեր շռայլեցին, իսկ ավանդական կոնյակ-կարկանդակ-սուրճ հյուրասիրությունից հետո ներկաները սկսեցին զրուցել տարբեր թեմաներից: Հնչեցին երգեր, երեխաները հեռուստացույց էին նայում: Առավոտյան երեքնանց կեսին մոտ մենք միմյանց հրաշալի Նոր տարի և ամուր առողջություն մաղթեցինք, ինչից հետո տղամարդիկ և երեխաները քնեցին՝ ով բազմոցին, ով էլ գետնին, կանայք առանձնացան խոհանոցում, իսկ ես գնացի իմ նջասենյակ, պառկեցի տաք ու փափուկ անկողնում, ես անսահման գոհ էի, թե ինչպես անցավ իմ կյանքի լավագույն ամանորյա գիշերը:

Երբ ես արթնացա, խոհանոցը հավաքված էր, իսկ ափսեները՝ լվացված: Բոլոր իրերը իրենց տեղում էին, ասես իմ կինը իջել էր երկնքից և ամեն ինչ կարգի բերել, իսկ իմ երեկվա հյուրերը վերադարձել էին իրենց աղքատ ու տխուր կյանքին:

Մի քանի օր հետո վերադարձան իմ հին ընկերները: Ես պատմեցի նրանց այն անհավանական, հրաշալի գիշերվա մասին, որը բախտ ունեցա ապրելու, բայց ոչ ոք չհավատաց իմ պատմությանը, նրանք նույնիսկ կատակեցին: Դա արդեն կարևոր չէ, որովհետև այդ գիշեր ես հասկացա այն ամենն, ինչի մասին առաջ պատկերացում էլ չունեի: Ինչպես և ասում էր իմ երկնային հյուրը, հիմա ես ինձ զգում եմ , որ դարձել եմ բոլորովին այլ մարդ՝ ավելի պատասխանատու, ավելի բարի և ամենակարևորը, եկեք չվախենանք բառերից, անսահման երջանիկ:

Մի ամանօրյա գիշեր, Էրիկը,Դանիելը և Վահանը որոշեցին միասին նշել Նոր տարին։Նրանք զարդարեցին տոնածառը,տունը և ամանորյա նվերները  դրեցին տոնածառի տակ։Հանկարծակի Դանիելը նկատեց ինչ-որ մեկին մթության մեջ,բայց  նա դրան ուշադրություն չդարձրեց։Նրանք ամանորյա սեղանը պատրաստեցին և սպասում էին ժամը 12։00-ին։Երբ դարձավ ժամը 12։00 ,մենք ուզում էինք իրար շնորհավորել,բայց լույսերը անջատվեցին։Դանիելը շուտ գտավ  իր հեռախոսը ,լույսը վառեց,որպեսզի մենք հասկանանք,թե ի՞նչ անենք։Մենք որոշեցինք գնալ լույսը միացնելու սարքի մոտ,որպեսզի տեսնենք կարող են այդտեղից լույսը միացնել, թե՞ ոչ։Երբ մենք  հասանք այնտեղ տեսանք,որ լույսի սարքը անջատված էր և մարդու ձեռքի հետքեր կային։Մենք զարմացանք,  եթե մենք բոլորս իրար հետ էինք,ո՞վ էր լույսը անջատել։Դանիելը հիշեց այն մարդուն, ում նա տեսել էր մթության մեջ։Էրիկն ասաց․

-Տղեք,շուտ լույսը միացրենք, գնանք տուն նշենք Նոր տարին,ուշադրություն մի դարձրեք։

Բայց Վահանը չէր կարող մոռանալ այդ  հետքերի  մասին։Նրանք տանը նշեցին Նոր տարին, իրար նվերներ նվիրեցին և շատ ուրախացան։Հանկարծակի Վահանը մթության մեջ տեսավ ինչ -որ մեկին և ասաց․

-Տղե՛ք, այնտեղ ինչ- որ մեկը կա՞։

Էրիկը և Դանիելը ծիծաղեցին՝ չհավատալով Վահանին։

Հանկարծակի լույսերը նորից անջատվեցին։Երբ բոլորը ուզում էին գնալ լույսերը նորից միացնելու, Էրիկը և Վահանը նկատեցին,որ Դանիելը անհետացել էր։Մենք շատ վախեցանք։Վախից քարացել էինք և չէինք կարող շարժվել։Լույսերը միացրեցին,բայց մենք միևնույն է վախեցած էինք։Մենք տեսանք սենյակում վախեցած ու քարացած կանգնած Դանիելին։Մենք մոտեցանք նրան և ասեցինք,որ չվախենա,մենք իր հետ ենք։Նա մատնացույց էր  անում  մեր ետևը։Մենք վախենալով շրջվեցինք և տեսանք նրան։Նա արագ վազեց  դեպի մեզ։Մենք բոլորս գոռացինք։Հետո ես զարթնեցի՝ հասկանալով,որ դա ընդամենը երազ էր։Մենք  միասին նշեցինք Նոր տարին շատ ուրախ։Իսկ հեռվում կանգնած  առեղծվածային մարդը  նայում էր մեզ շատ ուշադիր՝աչքերը չթարթելով։

1)Ներկայացնել  ծաղկավոր  բույսերի  բազմացումը։

Ծաղկավոր բույսերը  բազմանում են անսեռ և սեռական եղանակներով։Ծաղիկն իրենից ներկայացնում է ձևափոխված և կարճացած ընձյուղ, որից ձևավորվում է ապագա սերմն ու պտուղը:

2)Ինչպե՞ս է տեղի ունենում ինքնափոշոտումը  և խաչաձև փոշոտումը։

Ինքնափոշոտման դեպքում փոշեհատիկն ընկնում է հենց նույն ծաղկի վարսանդի սպիի վրա։Խաչաձև փոշոտման ժամանակ փոշեհատիկը մեկ բույսի առէջից  տեղափոխվում  է մեկ այլ բույսի վարսանդի վրա։

3)Ինչպե՞ս է տեղի ունենում փոտոսինթեզը։

Բույսը արմատներով հողից կլանում է ջուր, իսկ տերևներով` օդից ածխաթթու գազ: Այդ անօրգանական նյութերից լույսի ազդեցությամբ, կանաչ քլորոֆիլի մասնակցությամբ բույսը պատրաստում է օրգանական նյութ` շաքար:

4)Փոտոսինթեզի դերը մարդու կյանքում։

5)Հողաթափիկ ինֆուզորիայի կառուցվածքը և բազմացումը։

Հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի ցիտոպլազմայի արտաքին խիտ շերտ, որն ապահովում է նրա մարմնի հստակ ձևը: Նա արտաքինից պատված է բազմաթիվ թարթիչներով, որոնց օգնությամբ շարժվում է՝ պտտվելով բջջի առանցքի շուրջ: Հողաթափիկ ինֆուզորիան ցիտոպլազմայի արտաքին շերտում ունի նաև փոքր շշիկներ հիշեցնող կազմավորումներ, որոնք կիրառվում են պաշտպանվելիս կամ հարձակվելիս:

Հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի երկու կորիզ, որոնցից մեծը կարգավորում է կենսագործունեությունը, իսկ փոքրը մասնակցում է սեռական գործընթացին: Հողաթափիկ ինֆուզորիան բազմանում է և՛ անսեռ, և՛ սեռական եղանակով:

6)Ներկայացնել  դեկտեմբեր ամսվա բլոգային աշխատանքները։

Հողաթափիկ ինֆուզորիայի կառուցվածքը և բազմացումը

Ֆոտոսինթեզ և բջջային շնչառություն

Կենսաբանություն 01.12.2024

• Ի՞նչ հատկանիշով է ինֆուզորիան տարբերվում մյուս միաբջիջ կենդանիներից:

Ինֆուզորիան 0,1−0,3 մմ երկարությամբ, արտաքինից հողաթափիկի տեսք ունեցող նախակենդանի է:

Հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի ցիտոպլազմայի արտաքին խիտ շերտ, որն ապահովում է նրա մարմնի հստակ ձևը: Նա արտաքինից պատված է բազմաթիվ թարթիչներով, որոնց օգնությամբ շարժվում է՝ պտտվելով բջջի առանցքի շուրջ: Հողաթափիկ ինֆուզորիան ցիտոպլազմայի արտաքին շերտում ունի նաև փոքր շշիկներ հիշեցնող կազմավորումներ, որոնք կիրառվում են պաշտպանվելիս կամ հարձակվելիս:Թարթիչավորները, ի տարբերություն արմատամտրակավորների, ունեն ավելի բարձր զարգացում և մեկ աստիճան բարձր են կյանքի պատմական զարգացման սանդղակում:

• Ինչպե՞ս է բազմանում հողաթափիկ ինֆուզորիան:

Հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի երկու կորիզ, որոնցից մեծը կարգավորում է կենսագործունեությունը, իսկ փոքրը մասնակցում է սեռական գործընթացին: Հողաթափիկ ինֆուզորիան բազմանում է և՛ անսեռ, և՛ սեռական եղանակով:

Առաջադրանքներ․

1)Ըստ գծագրերի տվյալների պարզել a և b ուղիղները զուգահե՞ռ են:

ա)

a և b ուղղիղները զուգահեռ չեն, որովհետև միակողմանի անկյունների գումարը 180º չէ։

բ)

Այո, որովհետև միակողմանի անկյունների գումարը 180º է։

գ)

Այո,որովհետև միակողմանի անկյունների գումարը հավասար է 180º։

դ)

Այո, որովհետև համապատասխան անկյունները հավասար են։

ե)

Ոչ, որովհետև միակողմանի անկյունների գումարը 180 չէ։

2)Գծագրում m II k, գտնել <1, <2, <3-ը։

<1` 132º, որովհետև անկյունները հակադիր են։

<1=<3=132º,որպես համապատասխան անկյունններ

<3=180-48=132º

<2=<3=132º

3)Գծագրում a II b, գտնել <1, <2, <3-ը։

<1=65º, որովհետև անկյունները խաչադիր են։

<2=180-65=115º որովհետև անկյուները միակողմանի են

<3=<1=65º,որովհետև անկյունները հակադիր են։

4)Տրված է a II b, <1 + <2 = 250^O : Գտնել <3-ը։

<1 =<2, համապատասխան անկյուններ,ուրեմն <2 = 250:2=125º,  <2+<3=180  <3=180-125=55º

1. Ответить на вопросы. Подчеркнуть окончания им. прилагательных.

2. Какое небо?

Ясное небо

2. Какие на деревьях листья?

4. Согласовать прилагательные с существительными в том же роде. Записать. Обозначить род, выделить окончание.

5. Образовать от данных имен существительных прилагательные и объяснить написание согласных.

Hi Vahan, its Erik your friend. How are you?. How is it going?. I wish we will remain  friends when we be old. When I came to school I couldn’t think that I would have such a kind and good friend like you. You are the best friend in the world. You help me when I am sad or something bad happens to me. You are always here to help me and I help you too. I remember when we were playing hide and seek at school first time, when we were playing catch together and of course football. Now we are playing handball, one of our favorite sport. I wish you the best in the world and to your family.Bye.

1)Արտահայտությունը ձևափոխե՛ք կատարյալ տեսքի բազմանդամի.

ա) (a − b)² + (a + b)² =a²-2ab+b²+a²+2ab+b²=2a²+2b²

բ) (x − 3)² + (x − 2)(x − 4) =x²-6x+9+x²-4x-2x+8=2x²-12x+17

գ) (2x − y )² + 4x(y − x) =4x²-4xy+y²+4xy-4x²=y²   

դ) (a + b)² + a(a + b) + (a − b)² =a²+2ab+b²+a²+ab+a²-2ab+b²=3a²+ab+2b²

2)Աստղանիշի փոխարեն դրե՛ք թիվ, որպեսզի հնարավոր լինի օգտագործել գումարի և
տարբերության քառակուսու բանաձևերը.

ա) x² − 12x + 36

բ) x²+ 10x + 25 

գ) a² + 20a + 100

դ) 9p² − 6p + 1

ե) y² + y +0,25         

զ) 4a⁴ − 12a² + 9

3)C և D տառերի փոխարեն ընտրեք այնպիսի միանդամներ, որ տեղի ունենա հավասարությունը․

ա)(a — 2)² = a² — 4a + 4

բ)(2x — y)² = 4x² — 4xy + y²

գ)(3m — 2n)² = 9m² — 12mn + 4n²

դ)(4p – 3q)² = 16p² — 24pq + 9q²

Լրացուցիչ աշխատանք.

1)Աստղանիշների փոխարեն գրե՛ք միանդամներ, որպեսզի ստացվի ճիշտ հավասարություն.

ա)(x — 2y)² = x² — 4xy + 4y²

բ)(2x — 1)² = 4x² — 4x + 1

գ)(4x³ — 1)² = 16x⁶ — 8x³ + 1

դ)(5x² — 2x)² = 25x⁴ — 20x³ + 4x²

ե)(x — y)² = x² — 2xy + y²

զ)(2a² — 5x)² = 4a⁴ — 20a²x + 25x²

2)C և D տառերի փոխարեն ընտրեք այնպիսի միանդամներ, որ տեղի ունենա հավասարությունը․

ա)(a + b)² =a² + 2ab + b²

բ)(2x + y)² =4x² + 4xy + y²

գ)(2n + 3m)² = 4n² + 12mn + 9m²

դ)(3p + 5q)² = 9p² + 30pq + 25q²

Զուգահեռ ուղիղների սահմանումը․

Հարթության վրա գտնվող a և b ուղիղները կոչվում են զուգահեռ, եթե նրանք չեն հատվում: Այդ հանգամանքը նշանակում են այսպես՝ a∥b:

Եթե հարթության վրա գտնվող երկու ուղիղներ ուղղահայաց են նույն ուղղին, ապա դրանք զուգահեռ են:

Հիշենք, մեզ հայտնի հատվող ուղիղների կազմած անկյունների անվանումներն ու հատկությունները:

Հակադիր անկյունները հավասար են՝∡1=∡3,∡2=∡4

Կից անկյունների գումարը 180⁰ է՝∡1+∡2=∡2+∡3=∡3+∡4=∡4+∡1=180⁰

Երկու ուղիղներ երրորդ ուղիղով հատելիս,առաջացած անկյունները կոչվում են այսպես.

Խաչադիր անկյուններ՝∡3 и ∡5;∡2 и ∡8

Համապատասխան անկյուններ՝∡1 и ∡5;∡4 и ∡8;∡2 и ∡6;∡3 и ∡7

Միակողմանի անկյուններ՝∡3и∡8;∡2и∡5

Այս անկյունները կօգնեն ձևակերպել a և b ուղիղների զուգահեռությունը:

Երկու ուղիղների զուգահեռության հայտանիշները․

Հայտանիշ 1.

Եթե երկու ուղիղներ հատողով հատելիս խաչադիր անկյունները հավասար են, ապա ուղիղները զուգահեռ են:

Հայտանիշ 2.

Եթե երկու ուղիղներ հատողով հատելիս համապատասխան անկյունները հավասար են, ապա ուղիղները զուգահեռ են:

Հայտանիշ 3.

Եթե երկու ուղիղներ հատողով հատելիս միակողմանի անկյունների գումարը 180° է, ապա ուղիղները զուգահեռ են:

Առաջադրանքներ․

1)Նշիր նկարին համապատասխան պնդումները:

Այս ուղիղները`

• հատվում են
• զուգահեռ են

2)Եթե հարթության վրա երկու ուղիղներ զուգահեռ են, ապա այդ ուղիղները չեն հատվում:

• ճիշտ է
• սխալ է

3)c ուղիղը հատում է a և b զուգահեռ ուղիղները՝ a∥b:
Գտիր այն պնդումները, որոնք սխալ են:

• Համապատասխան անկյունները հավասար չեն:
• Համապատասխան անկյունների գումարը 180 աստիճան է:
• Միակողմանի անկյունների գումարը 180 աստիճան է:
• Խաչադիր անկյունները հավասար են:
• Միակողմանի անկյունները հավասար են:
• Խաչադիր անկյունների գումարը 180 աստիճան է:

4) Ճիշտ է արդյո՞ք հետևյալ պնդումը`AB∥IE:

• այո
• ոչ

5)Հայտնի է, որ երկու զուգահեռ ուղիղներ հատվում են երրորդ ուղղի կողմից:

Եթե ∢4=138°, ապա∢8=

∢8=∢4=138°    

6)c ուղիղը հատում է a և b ուղիղները: Գտիր այնպիսի անկյուն, որը <4-ի հետ կազմի միակողմանի անկյունների զույգ:

4 և 7

7)Ընտրիր այնպիսի անկյուն, որը <7- ի հետ կազմի խաչադիր անկյունների զույգ:

7 և 2

8)c ուղիղը հատում է a և b զուգահեռ ուղիղները:

Գտիր 2 անկյանը հավասար անկյունները:

<2=<3 որպես հակադիր անկյուններ  

<2=7  որպես խաչադիր անկյուններ

<2=<6 որպես համապատասխան անկյուններ

9)Երկու զուգահեռ ուղիղները հատվում են երրորդ ուղղի կողմից:

Նշիր այն անկյունը կամ անկյունները, որի գումարը <1-ի հետ հավասար է 180 աստիճանի:

<1+<2=180°

<1+<3=180°

Քանի որ,կից անկյունների գումարը  180°  է։