Էրիկ Վանյան «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր Միջին դպրոց 8․10 դասարան 

ՆՉՅՈՒՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Հնչյուն և տառ

1. Գրի՛ր բառեր, որոնց մեջ է հնչյունն արտահայտվի է տառով`

ա) բառասկզբում,

Էներգիա,էներգետիկ,Էստոնիա,Էրիկ,Էկրան։

բ) բառամիջում,

Էլեկտրաէներգիա,լայնէկրան,հնէաբան,վայրէջք։

գ) բառավերջում:

 մանրէ,ինչևէ,երբևէ։

2.Գրի՛ր բառեր, որոնց մեջ է հնչյունն արտահայտվի ե տառով`

ա) բառասկզբում,

Եմ,ես,ենք,եք,են։

բ) բառամիջում,

Երփներանգ,երեխա,բազմերանգ,չորեքշաբթի,երեքշաբթի։

գ) բառավերջում:

Գուցե,միթե,երբևիցե,ինչևիցե։

3. Գրի՛ր հինգական բառ, որոնց մեջ о հնչյունն սարտահայտվի օ տառով`

ա) բառասկզբում,

Օդ,Օդանավակայան,Օր,Օձ,Օքսիդ։

բ) բառամիջում:

Անօգնական,տնօրեն,այսօր,կեսօր,անօդ։

5.Գրի՛ր բառեր, որոնց, մեջ о հնչյունն արտահայտվի ո տառով`

ա) բառասկզբում,

Ով,ովքեր։

բ) բառամիջում,

հոգի,ոլոր,ոլորտ,որսորդ,հոլովակ։

գ) բառավերջում:

Երեկո,Սարո,Կարո,Մարո։

4․Տրված շարքից կազմիր հականիշների զույգեր։
Նզովք, երբեք, օրհնություն, միշտ, ընդարձակ, համր, փութկոտ, վտիտ, սեղմ, մարմնեղ, խոպան, պարպել, արգավանդ, լիցքավորել, ծանրաշարժ, դյուրին, խոսուն, խրթին։

Նզովք-օրհնություն

Երբեք-միշտ

Ընդարձակ-սեղմ

Համր-խոսուն

Փութկոտ-ծանրաշարժ

Վտիտ-մարմնեղ

Խոպան-արգավանդ

Խրթին-դյուրին

Պարպել-լիցքավորել

5․Բառարանի օգնությամբ գրիր տրված բառերի բացատրությունը:
Տրտմել-տխրել                         

վաղորդյան-առավոտյան

մեղանչել-սխալվել

մաքառել-կռվել

անտունի-ժողովրդական երգի մի տեսակ

դրվատել-գովաբանել

երկնչել-վախենալ

6․Համապատասխանեցրու դարձվածքները տրված բացատրություններին:
Գլուխը լցնել                                  չարաճճի

թևերը փռել                                   խիստ վախենալ

աստծու կրակ                               պաշտպանել

արյունը ջուր դառնալ                  դրդել մի արարքի

առաջին ջութակ                           գլխավոր դեմք

 

Գլուխը լցնել-դրդել մի արարքի

Թևերը փռել-պաշտպանել

Աստծու կրակ-չարաճճի 

Արյունը ջուր դառնալ-խիստ վախենալ

Առաջին ջութակ-գլխավոր դեմք

7. Փորձիր բացատրել, թե ինչո՛ւ տրված բառերը և-ով չեն գրվում:

ա) Եվա, Եվգինե, Եվրոպա, Եվրասիա, Եվդոկիա:

Հայերերնում մեծատառ և չկա, մեծատառի դերով հանդես է գալիս եվ տառակապակցությունը։Հատուկ անունների սկզբում գրվում է եվ։

բ) եվրոպացի, համաեվրոպական, արևմտաեվրոպական, եվդոկիացի:

Հատուկ անունների սկզբում,դրանցից կազմված բառերում ,որոնք արդեն գրվում են փոքրատառով,գրվում է եվ։

8. Ուշադրությո՛ւն դարձրու տրված բառերի կազմությանն ու ուղղագրությանը և օրինաչափությունը բացատրի՛ր:

Ա. Ոսկեվառ, գինեվաճառ, գերեվարել, ոսկեվազ, հոգեվարք, կարեվեր (ծանր, կարի վերք ստացած, խոցված):

Ե-ից հետո լսվող և գրվող վ-ն ուրիշ արմատի կամ բառի սկզբնատառ է,գրվում է եվ։ 

Բ. Ոսկևորել, գոտևորել, ուղևոր, ուղևորվել, սերկևիլ, հևիհև:

Բառին ավելացել է վ հնչյունով սկսվող վերջածանց,դրա համար գրվում  է և։

Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Մեռյալ ծովի ջուրն այնքան աղի է, որ այնտեղ ոչ մի կենդանի էակ չի կարող ապրել: Արևմտյան Ասիայի տոթակեզ անանձրև կլիմայի պատճառով անընդհատ շատ ջուր է գոլորշիանում ծովի մակերևույթից, իսկ լուծված աղերը մնում են ծովում ու մեծացնում ջրի աղիությունը: Ծովում խորանալուն զուգընթաց` աղիությունն աճում է: Աղերը Մեռյալ ծովի քառորդ մասն են կազմում, նրա մեջ աղերի ընդհանուր քանակը քառասուն միլիոն տոննա է։

 29.Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:  Ամերիկյան մի ակումբում, որտեղ երաժշտությունն անդադար որոտում է, կարելի   է անդորր գտնել: Ավտոմատի մեջ տասը ցենտ են գցում, և այն երեք րոպեով անջատվում է: Տասը ցենտը քիչ չէ, բայց ինչքա՜ն հաճելի էր թվում այն անդորրը, որի համար անձամբ կանխիկ վճարել ես: Հազար ինը հարյուր հիսունինը թվին ամերիկյան ռադիոն մի անսովոր հաղորդում տվեց: Ունկնդիրների ուշադրությանը ներկայացրին մի լուր` աղմուկի դեմ պայքարող կազմակերպություն ստեղծելու մասին, ու ընդհուպ մինչև տասնհինգ րոպեանոց հաղորդման վերջը տևող լռություն:

Անվտանգության ապահովում

Ահազանգում

Զննում

Բազմանկյուն կոչվում է պարզ փակ բեկյալից և նրանով սահմանափակված տիրույթից բաղկացած պատկերը:

Բեկյալի հանգույցները կոչվում են բազմանկյան գագաթներ, իսկ օղերը՝ կողմեր:

Երկու ոչ հարևան գագաթները (որոնք չեն գտնվում նույն կողմի վրա) միացնող հատվածը կոչվում է բազմանկյան անկյունագիծ: 

A, B, C, D, E՝ գագաթներ,

AB, BC, CD, DE, AE՝ կողմեր,

AC, AD, BE, BD, CE՝ անկյունագծեր:

Յուրաքանչյուր քազմանկյուն հարթությունը բաժանում է երկու մասի, որոնցից մեկը կոչվում է բազմանկյան ներքին տիրույթ, իսկ երկրորդը՝ արտաքին տիրույթ:

Ուռուցիկ բազմանկյուն․

Բազմանկյունը կոչվում է ուռուցիկ, եթե այն ընկած է իր ցանկացած երկու հարևան գագաթներով անցնող ուղղի մի կողմում։

ABCDE հնգանկյունը ուռուցիկ է:

Ուռուցիկ n-անկյան անկյունների գումարը 180°⋅(n−2) է:

Օրինակ՝

Հաշվենք տասնմեկանկյան անկյունների գումարը:

Կիրառելով բանաձևը, ստանում ենք՝
180°⋅(n−2)=180°⋅(11−2)=180°⋅9=1620°

Կանոնավոր բազմանկյուններ․

Այն ուռուցիկ բազմանկյունը, որի բոլոր կողմերը և անկյունները հավասար են, կոչվում է կանոնավոր բազմանկյուն:

Կանոնավոր եռանկյունը հավասարակողմ եռանկյունն է:

Կանոնավոր քառանկյունը քառակուսին է:

Քառանկյուններ․

Բազմանկյունը կոչվում է քառանկյուն, եթե այն ունի 4 կողմ:

Քառանկյունն ունի 4 կողմ, 4 գագաթ, 4 անկյուն, 2 անկյունագիծ: Քառանկյան ոչ կից կողմերը կոչվում են հանդիպակաց:

Ուռուցիկ բազմանկյան անկյունների գումարի բանաձևի մեջ n-ի փոխարեն 4 տեղադրելով, ստանում ենք հետևյալ պնդումը:

Ուռուցիկ քառանկյան անկյունների գումարը հավասար է 360°-ի:

Առաջադրանքներ․

1)Քառանկյան կողմերը հարաբերում են, ինչպես 3:4:5:7: Գտե՛ք քառանկյան կողմերը, եթե պարագիծը 380սմ է։

3x+4x+5x+7x=380  

19x=380

x=380:19

x=20

20.3=60^o

20.4=80^o

20.5=100^o

20.7=140^o

2)ABCD ուռուցիկ քառանկյունում <A = 20^o , <B = 90^o, իսկ C անկյունը 30^օ-ով մեծ է D անկյունից։ Գտե՛ք <C-ն և <D-ն։

x+x+30+20+90=360

2x=360-140

2x=220

x=220:2=110^o

110+30=140^o

3)Քանի՞ կողմ ունի ուռուցիկ բազմանկյունը, եթե նրա անկյունների գումարը 540^o է։

(n-2).180=540 

n-2=540:180

n-2=3   

n=3+2=5   

4)Գտե՛ք ուռուցիկ քառանկյան անկյունները, եթե դրանցից մեկը մյուսներից մեծ է համապատասխանաբար 10^o-ով, 20^o-ով, 30^o-ով։

x+x+10+x+20+x+30=360

4x=360-60

4x=300

x=300:4

x=75^o

75+10=85^o

75+20=95^o

75+30=105^o

5)Գտե՛ք ուռուցիկ հնգանկյան անկյունները, եթե դրանք համեմատական են 5, 6, 4, 6, 6 թվերին։

5x+6x+4x+6x+6x=540

27x=540

x=540:27

x=20

5.20=100^o

6.20=120^o

4.20=80^o

6.20=120^o

6.20=120^o

6)Գտե՛ք ABCD քառանկյան պարագիծը, եթե AB=12սմ, BC=21սմ, CD=14սմ, AD=15սմ։

P=12+21+14+15=62 սմ

7)Հնգանկյան կողմերը հարաբերում են, ինչպես 2:3:5:7:8: Գտե՛ք հնգանկյան պարագիծը, եթե դրա ամենամեծ կողմը 16սմ է։

16:8=2 

2.2=4

3.2=6

5.2=10

7.2=14

P=4+6+10+14+16=50 սմ

8)Գտե՛ք ուռուցիկ քառանկյան անկյունները, եթե դրանք համեմատական են 1, 2, 4, 5 թվերին։

x+2x+4x+5x=360

12x=360

x=360:12

x=30

2.30=60^o

4.30=120^o

5.30=150^o